Door Bram Boers

Onlangs schonk een particulier een aantal drukwerken aan de Athenaeumbibliotheek gemaakt door Peter Duijff. Veel drukkers hebben Deventer als domicilie gekozen. Al in de incunabeltijd drukten Richard Pafraet en Jacob van Breda er tientallen boeken. Ook na de vijftiende eeuw had Deventer vele drukkerijen. Toen het traditionele zetten en drukken in de vorige eeuw steeds sneller plaats maakten voor nieuwe technieken, bleef een aantal liefhebbers het ambachtelijk handwerk beoefenen. Tot deze margedrukkers behoort Peter Duijff uit Schalkhaar.

Peter Duijff studeerde op de HTS in Alkmaar werktuigbouwkunde. Al vroeg deed hij ervaring op met druktechnieken en de kunst van het ontwerpen. Zijn eerste ervaring met drukwerk verkreeg hij door voor zijn volleybalclub het clubblad te stencilen. Hij was korte tijd docent motorvoertuigentechniek en ontwierp toen de diploma’s voor de school. Een grote stimulans kwam van zijn vrouw Janneke van der Veer. Zij was van 1993 tot 2013 hoofdredacteur van De Boekenpost. In deze functie interviewde zij margedrukkers. De door hen gedrukte boekjes die zij daarbij als cadeautjes ontving intrigeerden Peter. Deze fraai gemaakte boekjes en de enthousiaste verhalen van zijn echtgenote maakten bij hem iets wakker. In 2002 maakten ze samen op Texel een fietstocht. Toen Janneke tijdens deze tocht aan hem vroeg wat hij zou gaan doen na zijn pensionering antwoordde Peter dat hij overwoog margedrukker te worden. Op dat moment passeerden ze juist het plaatsje Eierland. De naam van de pers was toen snel geboren: De Eierland Pers. Al voor zijn pensionering kon hij zijn droom verwezenlijken.

In 2003 werd Peter vijftig. Op zijn verjaardag werden de eerste pers en bok met letter (een zetkast met loden letters) geïnstalleerd. De eerste beginselen leerde Peter van Gerard Post van der Molen, de drukker van De Ammoniet. De fijne kneepjes leerde hij door goed naar de voorbeelden van collega’s te kijken. Zijn technische achtergrond hielp hem bij het afstellen en restaureren van de persen. In de loop der jaren maakte hij 107 drukwerkjes. Hij drukte bijna elk jaar een nieuwjaarskaart, altijd voorzien van een gedicht en door hem en Janneke vormgegeven met typografische illustraties.

Peter is een toegewijd echtgenoot, vader en grootvader. Toen zijn echtgenote Janneke in 2018 promoveerde op een proefschrift over Diet Kramer (‘Onrustig is ons hart’: Leven en schrijverschap van Diet Kramer (1907-1965)) verzorgde Peter trots het proefschrift en publiceerde het onder zijn eigen impressum. Hij maakte er een zeer verzorgde uitgave van. Voor zijn kleinkinderen maakte hij bij hun geboorte telkens een speciaal druksel dat hij samen met Janneke liefdevol ontwierp. Welk kind wordt  zo door zijn grootouders begroet! Janneke en Peter werkten vaker samen. In 1995 schreven ze de catalogus Mijn speelgoed, een jubileumuitgave ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het Nederlands Museum Kinderwereld te Roden. Voor de relaties van De Boekenpost, het tijdschrift van zijn echtgenote, drukte Peter een aantal nieuwjaarsuitgaven. Aardig is de uitgave voor 2007: P.J. Buijnsters, Sluikhandel met juffrouw Duizer. Piet Buijnsters beschrijft hier op vermakelijke wijze zijn bibliofiele strooptochten. Interessant was ook de nieuwjaarsuitgave in het jaar daarvoor: Niels Klinkenberg, In de ban van Adolphe Willette. Hierin schrijft Klinkenberg over het verzamelen van het werk van de illustrator en tekenaar Willette en de buitenkansjes die een verzamelaar soms ten deel vallen. 

Peter beschouwt zijn uitgave 3017 uit het jaar 2016 als zijn meesterwerk. In die tijd werden in Deventer jaarlijks tijdens het Deventer Tuinfeest rondom Theater Bouwkunde vijf tuinen opengesteld voor het publiek, waar twintig dichters uit eigen werk voorlazen. In 2013 droeg Mustafa Stitou een gedicht voor over de koe Doortje. Peter maakte er in oblong formaat een uitgave van waarbij het drukproces 97 drukgangen onderging. Elke bladzijde is verschillend. De horizontale baan aan de onderzijde is opgebouwd uit dwarse streepjes. Het is de weg  van Amsterdam, de woonplaats van de dichter, naar Schalkhaar. Omdat de ondergrond constant veranderde, gaf hij deze grassprieten steeds een andere kleur. Het boek kreeg een aluminium band. De groene schutbladen, gemaakt van gerecyclede kleding uit operatiekamers, suggereren grazige weiden. Het is niet verbazingwekkend dat hij jarenlang met dit project bezig is geweest. 

Peter zocht na zijn eerste jaar als margedrukker contact met collega’s. Op zijn eenenvijftigste verjaardag nodigde hij een aantal drukkers uit de IJsselstreek uit om ook eens gezamenlijk drukwerken te gaan maken. De naam was snel bedacht: De Hanzepersen. Ze spraken onderling af telkens een gezamenlijk thema te bedenken, waarna iedere drukker zijn eigen gang zou gaan. Uitgangspunt was steeds een poëtische tekst die betrekking had op Deventer. Een mooi voorbeeld is De IJssel dat in 2009 verscheen in de vorm van een leporello, d.w.z. een boek waarvan de bladen in harmonicavorm gevouwen zijn. De drukkers maakten vooraf afspraken over de afmetingen en de wijze van vouwen, want de loop van de IJssel in de verschillende onderdelen moest aaneensluitend zijn.  Het eerste exemplaar werd op het pontje midden op de IJssel aangeboden aan burgemeester Andries Heidema. Hij was zo verrukt over de schoonheid van het boek dat hij acht exemplaren kocht om als relatiegeschenk van de gemeente Deventer te dienen.

Peter Duijff is ervan overtuigd dat bijzonder met grote liefde gemaakt drukwerk zal blijven bestaan zolang de mens over papier en inkt zal beschikken. Begin 2023 bleek hij ernstig ziek te zijn. De nieuwjaarskaart 2024 was het laatste drukwerk van De Eierland Pers. Hij ontmantelde en verkocht zijn drukkerij aan een Belgische liefhebber, met uitzondering van de handdegelpers en de bok die hij ooit van Janneke kreeg. Zijn zoon Floris maakt hier inmiddels gebruik van en is zo zijn vader opgevolgd. Hij heeft inmiddels zijn eerste nieuwjaarskaart gedrukt. De naam van de nieuwe drukkerij: Oerdegelijk.

Literatuur:

P.J. Buijnsters, Sluikhandel met juffrouw Duizer. Schalkhaar, De Eierland Pers, 2007. AB DI XXI 47

N. Klinkenberg, In de ban van Adolphe Willette. Schalkaar, De Eierland Pers, 2006. AB DI XXI 50

3017. Schalkhaar, De Eierland Pers, [2016]. AB 3010 L 2

De IJssel. De Hanzepersen, 2009.  AB Dv qu 917 Exp. Nr. 40