Column: Eye Opener Fonds

Vorige week donderdag bevond ik mij in bijzonder gezelschap. Ik was gevraagd deel te nemen aan een netwerk van vrouwelijke bibliotheekdirecteuren. De eerste bijeenkomst (althans voor mij) was in DOK Delft, de openbare bibliotheek van Delft, waar Margot Nicolaes directeur is. Ik had er veel zin in. Het is altijd inspirerend om in kleine kring te kunnen uitwisselen waar je mee bezig bent. De vorm (tafelgesprek) geeft ruimte met elkaar dieper op zaken in te gaan. Zo bleken drie van de zes aanwezige vrouwen met verbouwing of nieuwbouw bezig te zijn, een dankbaar onderwerp om uit te wisselen. Vrijwel iedereen had ook de nieuwe bibliotheken in Denemarken bezocht (Aarhus en Herning) die enorm inspireerden. Vooral de andere manier waarop er met het uitlenen van boeken werd omgegaan werd als een verademing gezien. Bij ons lijkt het uitlenen van boeken soms in de weg te staan van het aangaan van andere relaties met bezoekers, met de stad. We proberen koste wat kost de uitleencijfers hoog te houden, maar de bibliotheek is inmiddels zoveel meer dan boeken. De bibliotheek in Aarhus speelt heel flexibel in op wat er in de stad gebeurt of thema’s die inwoners bezig houden en vervult daarmee optimaal haar rol als centrale publieke plek in de stad waar je elkaar kunt ontmoeten, je kan laten inspireren door onderwerpen die er toe doen. Boeken zijn er wel, maar doen er niet perse toe. Groot verschil met de situatie in Nederland is dat iedereen in Denemarken lid is van de bibliotheek. Daarom hoeven zij zich niet in te spannen om leden te werven of vast te houden en zitten veel minder dan bij ons het geval is op de marketing van boeken.

Hoe kunnen we dat boekenimago echt anders krijgen, was een centrale vraag bij de bijeenkomst. Een vraag die extra betekenis kreeg door de gast van de avond, architect Francine Houben. Zij ontving eind december de Prins Bernard Cultuurfonds Prijs 2015 uit handen van koningin Maxima. Houben ontving de prijs voor haar decennialange staat van dienst als internationaal toonaangevend architect. De helft van het bedrag werd in een Fonds op naam gestort, het Eye Opener Fonds genoemd, waarmee Francine Houben het culturele, economische en maatschappelijke belang van bibliotheken voor het voetlicht wil brengen. Juist daarover wilde zij met ons informeel van gedachten wisselen. Juist door haar vele opdrachten voor bibliotheken merkte ze dat het imago van bibliotheken vaak nog veel te beperkt is, zeker bij beslissers. Dat blijkt ook in Nederland waar vaak te gemakkelijk bibliotheken het moeten afleggen tegen andere uitgaven onder het mom van dat het uitlenen van boeken een aflopende zaak is en de E-books het helemaal gaan overnemen. Nog los van het feit dat dat beeld in de praktijk veel genuanceerder is, is het soms vechten tegen de bierkaai met dit eenzijdige imago. (Ik prijs me gelukkig dat dit in Deventer absoluut niet het geval is en bestuurders én raadsleden het bredere belang van de bibliotheek onderschrijven op het gebied van educatie, laaggeletterdheid, kennismaken met kunst en cultuur. Daar heeft de Bibliotheek Deventer zelf natuurlijk een belangrijke bijdrage in geleverd door goed voor het voetlicht te brengen hoe die bredere rol, met name in het sociale domein, wordt ingevuld.) Samen met Francine Houben hebben we meegedacht over een vorm waarin het ‘andere denken’ over bibliotheken gestimuleerd zou kunnen worden, beginnend op landelijk niveau door een selectief aantal beslissers uit te nodigen en dat te laten doorsijpelen tot lokaal niveau. Geen kant en klaar plan, maar wel een richting die relevant is en waar we ons goed in konden vinden. Doel is om ieders ogen te openen, de naam van het Fonds op naam is in ieder geval goed gekozen.

Alice van Diepen
directeur