Nog één keer de Bibliobus, een terugblik

Op dinsdag 20 december 2012 reed hij voor het laatst, de bibliobus van de Bibliotheek Deventer. Na 43 jaar trouwe en soms ook minder trouwe dienst zit het er op. Geen vervanging, wel een terugblik die begint op 5 december 1967 wanneer Noury en Van de Lande N.V. 50.000 gulden ter beschikking stelt voor de aanschaf van een bibliobus.

noury en van der lande
Noury en Van de Lande
Het voedingsmiddelen- en chemiebedrijf (voorloper van het AKZO-concern) vierde het 125-jarig bestaan in Deventer en wilde met de gift iets doen voor de bevolking. Iedereen moest toegang krijgen tot de diensten van de Openbare Bibliotheek en hoe kon dat nou beter dan met een rijdend filiaal.  
 
bus 1
Bus nummer 1
Precies een jaar later, op 5 december 1968, wordt de bus aangeboden door Sinterklaas aan de bevolking van Deventer. Omringd door duizenden bezoekers van de intocht leest de goedheiligman een gedicht voor waarmee hij de bus symbolisch overhandigd aan toenmalig burgemeester Bolkestein.  Op 14 februari 1969 reed de bus voor het eerst in de Rivierenwijk, Borgele en op de Worp. Er zijn 2000 boeken aan boord waarvan 300 voor de jeugd.

Uitgebrand
Een lang leven was deze bus van Spijkstaal (fabrikant van onder meer SRV-wagens) niet beschoren. Het noodlot sloeg toe in de nacht van 13 op 14 december 1969. De bus stond gestald in een loods bij het stationsemplacement toen daar werd ingebroken en daarna de boel in vlammen opging. Bus en inventaris waren ‘total loss’. Gelukkig betaalde de verzekering uit en kon drie maanden later een nieuwe bus in gebruik genomen. Weer een Spijkstaalexemplaar, weer model SRV-wagen. Geen wonder dat mensen nog wel eens vroegen naar een brood of een pak melk. In de volksmond heette de bus Boekenwinkelwagen of Leesvoerblik.

bus 2 in twee kleuren
Bus nummer 2 in de plakboeken van de Bibliotheek
De bus werd in die eerste 30 (!) jaar alleen maar bestuurd door dames. Een bijzonder fenomeen in die tijd want het groot rijbewijs dat nodig was om een dergelijke bus te besturen was eigenlijk nog het privédomein van de man. Een vrouw achter het stuur baarde opzien. Conny Tool was één van de bestuursters van het eerste uur. Het was niet altijd een pretje. "In de winter kon het heel koud zijn in de bus. Dan moest je eerst letterlijk het ijs van de ruiten krabben, aan de binnenkant wel te verstaan.", aldus Conny Tool. Wie denkt dat het in de zomer beter was vergist zich. In de brandende zon werd het zo veertig graden en voelde de bus als een sauna.
 
Ook voor een goed gesprek
Conny en haar collega's hadden het er graag voor over. De bus was, vooral voor kinderen en ouderen voor wie de afstand naar een bibliotheekvestiging te ver was, een grote uitkomst. En het werd gewaardeerd. "Er is altijd een hechte band geweest tussen personeel en klanten", verteld Conny. "In 'Het winkeltje om de hoek' zag je vaak elke week dezelfde mensen, die eerder een praatje met je maken over familie- en andere gebeurtenissen dan in bijvoorbeeld de hoofdvestiging. Ze namen ook vaak wat lekkers voor je mee, zoals een stukje chocola of bij warm weer een ijsje."

bus 3 connyBus twee heeft het 10 jaar volgehouden. Vraag niet hoe, want soms was het meer stilstaan dan rijden. De motor deed het niet, de accu had het begeven en het mos nam langzaamaan bezit van het voortuig. In 1978 kocht de bibliotheek een nieuwe bus, wederom een Spijkstaalmodel. In die periode beleefde de bus topjaren, mede doordat vanaf 1975 de bus naar ’t Oostrik kwam, de eerste wijk van het latere Colmschate. In 10 jaar tijd steeg het aantal uitleningen van 10 duizend naar 90 duizend per jaar.


bus 4 met boekenEen fleurig exemplaar

Na 8 jaar had de bus ruim 21 duizend kilometer gereden. Niet veel, maar door de kruip-door-sluip-door routes die de bus in de diverse wijken moest nemen was ze toch grondig versleten. Het oog viel op een Daf 1100-bus. Een wit model dat dankzij een bijdrage van de Stichting Vrienden van de Openbare Bibliotheek Deventer beschilderd kon worden met schappen met boeken, wat de bus een fleurig uiterlijk gaf. Een uiterlijk dat veel Deventenaren zich nog weten te herinneren. Overigens was het woord 'bus' eigenlijk niet meer van toepassing. De naam was alleen al zover ingeburgerd dat Bibliobus bleef bestaan en niemand over ging op Bibliovrachtwagen!

bus 5 tekstBestolen
In 2000 komt de laatste bus. Een oranje waarin je niet alleen boeken kunt lenen, maar ook video's en cd-roms. Het digitale tijdperk was gekomen om nooit meer weg te gaan en de Bibliotheek Deventer wilde mee. In de bus kwam ruimte voor twee computers met Internet. Roofgoed voor dieven, zo bleek niet heel veel later. Hoewel de bus op het afgesloten terrein van de brandweer stond wisten onverlaten er vandoor te gaan met de computers. Een kleine ramp omdat het betekende dat er in de bus geen uitleenverkeer kon plaatsvinden. Leden moesten noodgedwongen op zoek naar een vaste vestiging.

Het einde van een tijdperk
In de vestigingen lenen is iets wat de meeste leden de laatste jaren steeds meer deden en ook konden. Met de uitbreiding van het aantal vestigingen in onder meer Lettele en Okkenbroek en de Huiskamerbibliotheken in woonzorgcentra is de noodzaak voor een Bibliobus steeds minder geworden. Het aantal uitleningen was inmiddels gezakt naar ruim 11 duizend, een getal dat alleen bij de start lager was. Dat heeft de Bibliotheek Deventer doen besluiten de bus uit de dienst te nemen. Dinsdag 20 december 2011 reed de bus, na 43 jaar, zijn laatste tochtje voor de bibliotheek. Twee dagen later is de bus, volkomen leeg, meegegaan met de nieuwe eigenaar.